Tak, astygmatyzm może się nasilać, ale nie musi pogarszać się u każdej osoby. Z czasem może zmienić się zarówno potrzebna moc korekcji, jak i jej oś, czyli kierunek ustawienia korekcji. Samo gorsze widzenie w dotychczasowych okularach nie dowodzi jednak, że wzrósł astygmatyzm. Przyczynę pozwala ustalić badanie i porównanie wyników.
Jeśli od pewnego czasu trudniej odczytujesz napisy albo na nowej recepcie pojawiły się inne liczby, warto rozdzielić dwie kwestie: zmianę odczuwanej ostrości i zmianę samej wady. Są ze sobą powiązane, lecz nie oznaczają tego samego.
Czy astygmatyzm rośnie z wiekiem?
Astygmatyzm wiąże się z kształtem rogówki lub soczewki oka, który wpływa na skupianie światła. Rogówka to przezroczysta przednia część oka; soczewka znajduje się w jego wnętrzu. Zmiany tych struktur mogą zmieniać wadę i potrzebną korekcję.
Wiek może mieć znaczenie, lecz nie wyznacza jednej drogi rozwoju astygmatyzmu. U dorosłych wada może się nasilać, a zmieniać może się także jej oś. U rosnących dzieci astygmatyzm może zarówno zwiększać się, jak i zmniejszać. Nie można więc przewidzieć przebiegu u konkretnej osoby tylko na podstawie wieku ani podać wspólnego dla wszystkich tempa pogarszania.
Gorsze widzenie nie zawsze oznacza większy astygmatyzm
Jeżeli tekst staje się mniej wyraźny, nie należy z góry przypisywać tego astygmatyzmowi. Długie korzystanie z ekranu może wiązać się ze zmęczeniem oczu, suchością i przejściowym zamazaniem obrazu. Utrzymywanie się dolegliwości wymaga oceny, nawet jeśli pojawiają się głównie podczas pracy. Sama obserwacja, że gorzej widzisz pod koniec dnia, nie pozwala ocenić wielkości wady.
Inną przyczyną trudności z czytaniem z bliska może być starczowzroczność: związana z wiekiem utrata elastyczności soczewki, która utrudnia ostre widzenie bliskich przedmiotów. Jest odrębna od astygmatyzmu i może z nim współistnieć. Gorsze widzenie z bliska nie oznacza zatem automatycznie wzrostu tej wady. To rozróżnienie ma znaczenie choćby wtedy, gdy dotychczasowe okulary nadal pomagają patrzeć w dal, ale czytanie staje się mniej komfortowe.
Porównując recepty, warto odróżnić cylinder od osi. Pole CYL określa moc korekcji astygmatyzmu, wyrażoną w dioptriach, natomiast oś opisuje jej ustawienie kątowe, podawane w stopniach. Większa liczba przy osi nie oznacza większej wady: jest informacją o kierunku korekcji, a nie skalą jej nasilenia. Znaczenie zmiany wyniku należy omówić podczas badania, zamiast oceniać pogorszenie po jednej liczbie.
Co może powodować narastanie astygmatyzmu?
Astygmatyzm może zmieniać się wraz ze zmianami rogówki lub soczewki, a także pojawić się po urazie lub operacji oka. Szybkie narastanie wady wymaga dokładniejszej diagnostyki, ponieważ może wiązać się z chorobą rogówki, w tym jej stożkiem.
Stożek rogówki to schorzenie, w którym rogówka ulega ścieńczeniu i stożkowato się uwypukla. Może zwiększać astygmatyzm i pogarszać widzenie mimo okularów. Nie oznacza to, że każdy wzrost cylindra świadczy o stożku. Ani nowa recepta, ani opis objawów nie wystarczają do jego rozpoznania.
Szybka zmiana korekcji lub utrzymująca się słaba ostrość mimo okularów to powód do konsultacji okulistycznej. W takiej sytuacji znaczenie ma nie tylko dobranie kolejnych szkieł, lecz także sprawdzenie stanu oka.
Czy okulary wpływają na pogłębianie astygmatyzmu?
Prawidłowo dobrane okulary poprawiają widzenie i nie pogłębiają astygmatyzmu. Nie gwarantują jednak zatrzymania zmian wady. Potrzeba nowej korekcji po pewnym czasie nie jest sama w sobie dowodem, że wcześniejsze okulary zaszkodziły. Okulary pomagają skorygować sposób, w jaki światło skupia się w oku; nie oznacza to, że budowa oka pozostanie od tej chwili niezmienna.
Nie należy odstawiać zaleconej korekcji, aby „ćwiczyć” oczy. U dzieci niestosowanie zaleconych okularów może zakłócić rozwój widzenia i prowadzić do niedowidzenia, czyli nieprawidłowego rozwoju ostrości wzroku. Sposób noszenia okularów powinien odpowiadać zaleceniu specjalisty. Jeśli rodzic zauważa trudności z widzeniem mimo korekcji, właściwym krokiem jest kontrola jej skuteczności i stanu oczu dziecka.
Jak sprawdzić, czy astygmatyzm się pogorszył?
Przy utrzymującym się pogorszeniu widzenia umów badanie. Zabierz dotychczasowe okulary, wcześniejsze recepty i wyniki badań. Przygotuj informację, kiedy zaczęły się dolegliwości, czy dotyczą jednego czy obu oczu oraz czy obraz jest gorszy stale, czy tylko w określonych sytuacjach. Taki opis pomaga uporządkować rozmowę: inaczej brzmi „od kilku miesięcy coraz trudniej czytam napisy”, a inaczej „dziś obraz nagle się zamazał”.
Ocena obejmuje sprawdzenie ostrości widzenia, potrzebnej korekcji i stanu oka oraz porównanie wyników. Przy podejrzeniu choroby rogówki specjalista może zlecić topografię, czyli badanie tworzące mapę jej kształtu. Zakres diagnostyki zależy od stwierdzonych zmian; topografia nie jest automatycznym wymogiem każdej nowej recepty. Pozwala jednak przyjrzeć się rogówce, gdy samo ustalenie mocy okularów nie wyjaśnia problemu.
Termin kolejnej kontroli należy ustalić indywidualnie. Jeśli pojawiają się nowe objawy, nie warto czekać do zaplanowanego badania tylko dlatego, że poprzedni wynik był prawidłowy. Przy gwałtownych dolegliwościach potrzebna jest szybsza reakcja.
Kiedy pogorszenie widzenia wymaga pilnej pomocy?
Nagła utrata wzroku w jednym lub obu oczach albo nagły silny ból oka wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Nie należy tłumaczyć ich zwykłą zmianą astygmatyzmu.
Nowe błyski, nagły przyrost mętów — widocznych w polu widzenia kropek lub nitek — oraz ciemna zasłona także wymagają pilnej oceny okulistycznej, bez oczekiwania na rutynową kontrolę. Tych objawów nie rozstrzygnie sam dobór nowych okularów. Szukając pomocy, powiedz wyraźnie, że objaw pojawił się nagle lub że widzenie szybko się zmieniło.
